De Citadel van Aleppo: toen en nu

De imposante ingang van de Citadel van Aleppo zoals het nu is en zoals het was. De prachtige oude stad om de versterkte berg heen is aan gruzels. Het is goed om er bij stil te staan dat het hier erg gezellig en levendig was. Zelfs als de warme samenhang van alle verschillende religieuze groeperingen een door het regime in stand gehouden mythe is gebleken, voeren de mensen er wel bij.

Tekenend door Syrië: Hopen zonder hoop

Door de onzekerheid die als maar groeide viel het afscheid zwaar.

Tekenend door Syrië: In Syrië is alles net even anders

Thuis ben je gewend aan hoe dingen zijn en gedaan worden. Het is makkelijk als je ergens komt en je herkent hoe dingen daar gedaan worden. In Syrië was het allemaal net even anders.

Katten in de Islam

In de Khan Al Wazir is men er trots op dat dezelfde kattenfamilie er al sinds de opening van de Khan woont. Er zal heus wel eens nieuw bloed door de grote poort naar binnen zijn gewandeld, maar het idee spreekt aan. Voor mij was het nieuw dat katten in Islam een belangrijke plaats innemen. De Profeet Mohammed was een groot kattenliefhebber. Hij had een lievelings kat Muezza, die als hij predikte vaak bij hem op schoot zat. Het verhaal gaat dat toen hij op een keer gewekt werd door de oproep tot gebed en hij zich wilde aankleden Muezza op een mouw van zijn gewaad lag. Hij sneed de mouw af zodat Meuzza kon blijven slapen. In de Hadith staat dat je met respect met katten om moet gaan en dat je heus wel uit hetzelfde waterbakje als de kat mag drinken, maar je mag ze niet verhandelen. Katten zijn welkome dieren in de moskee en vaak kan je er brokjes krijgen om ze te voeren. In de tijd van Mohammed was er al een kattenasiel waar vrijwilligers voor zieke dieren zorgden. Voorname mensen lieten giften na aan moskeeën om voer te kopen en wijsgeren waren dankbaar dat de katten knaagdieren weghielden bij hun geschriften. Respect voor dieren is trouwens een belangrijk onderdeel van de Islamitische leer. Maar dat wil nog niet zeggen dat iedereen zich er aan houdt, want overal ter wereld geldt dat mensen met dieren omgaan zoals er met hen wordt omgegaan. (deze tekening is gemaakt met hulp van een foto van Hesseltje)

De Medina van Aleppo

Veel mensen die ik ken vinden de Medina van Aleppo aantrekkelijker dan die van Damascus. Het is een enorm winkelcentrum met 13 km overdekte winkelstraten. Doordat de straten nauw zijn en de plafonds laag lijkt de Medina klein en intiem, maar dat is bedrieglijk. Ik telde maar liefst 20 verschillende Soeks waarvan de oudsten uit de 15de eeuw stammen: het begin van de bloeiperiode die kwam na de oorlogen en aardbevingen die Aleppo teisterden. De Soeks maakten vaak deel uit van een Khan of Karavanserai waar de handelaren in bepaalde goederen of uit bepaalde landen hun waar te koop aanboden. De indeling van de Soeks is nog ongeveer hetzelfde al zijn de smederijen vervangen door de ijzeren buizen en de loodgieters Soek. Voor veel toeristen uit alle windstreken is de textiel Soek interessant. Daar wordt het pikante ondergoed verkocht waar Syrië beroemd om is. Deze tekening is gemaakt in de Khan Al Wazir de vroegere katoen Soek. Alhoewel het een prachtig Ottomaans gebouw is, is er helaas nog maar weinig nering en wordt het grootste deel gebruikt als parkeerplaats. Omdat ik er ging tekenen bleef ons groepje hangen bij een doeken en kleden uitdrager. Hesseltje ontpopte zich al snel tot een gewiekste klant die de kunst van het loven en bieden goed verstond. Vele kopjes thee later vertrokken wij beladen met todden, een tevreden handelaar achterlatend.

Aleppo

Aleppo staat bekend als muziekstad. Om die reputatie kracht bij te zetten liet Ibrahim ons in de bus een video zien van één van de zangmarathons die regelmatig in Aleppo worden gehouden. Het waren opnamen van een corpulent heerschap die negen uur achtereen zong met zo nu en dan een slokje water ertussen door. Zijn toehoorders, meest oudere heren en zeer jonge dames, staken hun waardering niet onder stoelen of banken. De dames, gekleed in hoge witte laklaarsjes, zeer korte rokjes en laag uitgesneden topjes met lange mouwen, dansten om beurten op de zwart/wit geblokte tegelvloer. Zij dateerden de beelden. Zoveel bloot kon alleen in de zeventiger jaren. Aleppo is één van de oudste nog bewoonde steden in de wereld. Het was lange tijd de grootste stad in de regio en werd in het Ottomaanse Rijk slechts overtroffen door Istanboel en Caïro. In de Romeinse en vroeg Christelijke tijd lag het in een dicht bevolkt, rijk agrarisch gebied. Het lag bovendien aan het einde van de zijderoute. Damascus nam uiteindelijk de handel in luxe goederen over. Dat betekende het einde van Aleppo als internationale handelsstad. Na de val van het Ottomaanse Rijk verviel het achterland bovendien aan Turkije. Daardoor werd Aleppo wel een veilige haven voor de Armeniërs die in de jonge Turkse republiek zwaar vervolgd werden. Op de tekening staat de indrukwekkende poort tot de machtige citadel van Aleppo.

Islamitisch Bankieren

‘Het verschil tussen Islamitische banken en andere banken is dat de Sharia, de Islamitische wetgeving, wordt toegepast in de transacties,’ legt de manager van de International Islamic Bank of Syria mij uit. ‘Dat betekent dat woeker verboden is en dat bankieren gebaseerd moet zijn op het delen van winst en verlies.’ Zijn klanten lenen vooral geld om een huis te bouwen of te kopen. ‘Als iemand bij ons komt om een huis te kopen, kopen wij het voor hem om het dan in huurkoop aan te bieden. Op die manier zijn wij mede probleemeigenaar. De bank zit met het huis als de klant zijn hypotheek niet kan afbetalen. In dat geval wordt de opbrengst van het huis verdeeld tussen de bank en de cliënt.’ Het klinkt te goed om waar te zijn. En hoe zit het met collateraal? ‘Als onderpand kan behalve startkapitaal ook de familie van de klant garant staan of de werkgever. De sterkte van het onderpand bepaalt de hypotheekrente.’ Over het bouwen van een huis zegt hij: ‘Dat is een gemeenschappelijke onderneming van de bank en de cliënt. De bank zorgt voor het geld voor materialen de klant levert het werk. Als het huis klaar is betaalt de klant de lening terug. Op die manier draagt de klant niet de hele last als het mis gaat.’ Het principe van solidariteit speelt bij Islamitisch bankieren een belangrijke rol. De bank en zijn eigen achterban staan vierkant achter de klant. Wat als de klant kind noch kraai heeft? ‘Nee, aan die mensen lenen wij niet.’ Omdat de onderliggende gedachte godsdienstig is draait alles om ethische investeringen en moreel verantwoorde aanschaf. Een bordeel of café wordt er niet mee gebouwd. Misschien zijn er daarom nog geen Islamitische banken in Nederland?

Hulp uit Amerika

Syriërs van alle gezindten die in de laatste 150 jaar naar De Nieuwe Wereld zijn vertrokken zijn het Moederland nooit vergeten. Ze blijven geld en goederen naar ‘huis’ sturen, getuige deze oude Amerikaanse schoolbussen die de leerlingen van het Maronitische schooltje staan op te wachten. In het Syrische Soapdrama dat zich momenteel voltrekt, speelt de VS een heel andere rol. Nadat Hillary Clinton Syrië aan haar boezem gesloten had op voorwaarde dat er voortaan Coca Cola en Hamburgers verkocht mochten worden (waarvan de gelden naar leden van de Assad familie zouden gaan), speelt zij nu de verontwaardigde tante. Het ondankbare regiem heeft duidelijk niet begrepen dat bij het Big Mac Menu ook een knieval voor de Amerikaanse waarden hoort. De Amerikaanse ambassadeur maakte onlangs een toeristisch uitje naar Hama om een vreedzame ‘pro-democratie’ demonstratie te aanschouwen wat Al Jazeera enthousiast als steunbetuiging aan de Sunni oppositie betitelde. De Syrische Christenen pikten het niet. Zij voelen zich in deze Soap ernstig door hun Sunni buren bedreigd en hadden andere steun uit het Christelijke Amerika verwacht. Ze wierpen stenen naar de Amerikaanse ambassade en toen de ambassadeur op zondag ter kerke toog werd hij er onceremonieus uitgezet. De oppositie heeft intussen een ‘Raad van Verlossing’ samengesteld die volgens de pers bestaat uit Islamisten, liberalen en onafhankelijken. Als ik Christen was, zou ik mij ook ongemakkelijk voelen.

De Madrasa Halawiye of de Kathedraal van Sint Helena

Toerisme is op de keper beschouwd toch maar een vreemde aangelegenheid. Als toerist ga je ergens heen omdat ‘het leuk lijkt’. Meestal heb je er over gehoord of gelezen. Het prikkelt je fantasie. Je rijdt rond en bezoekt van te voren bepaalde plekken. Tijdens de duur van je verblijf ben in een bubbel geconcentreerd op het innemen van indrukken. ’S Avonds in het hotel ben je vaak het meeste alweer kwijt. Ik ben met deze Blog begonnen vlak nadat ik uit Syrië terug kwam. Bij de eerste paar tekeningen die ik op de Blog zette had ik niet zoveel te vertellen. Alles was nog te vers om het een plaats te kunnen geven. Ik was meer geïnteresseerd in wat er in Syrië gebeurde dan wat ik er zelf had beleefd. Eigenlijk schaamde ik mij. Mijn toeristische aandacht leek frivool in vergelijk tot de ernst van wat er gaande was. Ik moest mijzelf voorhouden dat 'ons' Syrië wel degelijk echt was. Gaandeweg zijn mijn indrukken gaan kristalliseren. Nu zijn er drie lagen waar ik uit put: de tekeningen die ter plekke gemaakt zijn, de verhaaltjes die na afloop opgetekend zijn en de voortdurende ontwikkelingen. Deze gelaagdheid is in veel van de oude gebouwen waar ik heb zitten tekenen letterlijk terug te vinden. Zoals in deze Madrasa Halawiye uit 1124 waar in de muur nog de treden van een trap te zien zijn uit een oudere tijd toen het de kathedraal van Sint Helena was. Is het een ‘trompe d’oeille’ of echt?

Alleen maar vriendinnen?

Dikkerdje en Hoofddoekje waren aan het spijbelen. De hele ochtend hingen ze op en om de schommel in het park. Gezien de buurt waarin het park lag, zal Dikkerdje Armeens zijn geweest en Hoofddoekje was ongetwijfeld een Moslima. Ze hadden alleen oog voor elkaar en hadden elkaar ontzettend veel te vertellen. Hoofddoekje moest haar beste vriendin alsmaar aanraken. Dan sprong ze opgetogen van de schommel en greep Dikkerdje stevig vast om dan met oneindige affectie haar hoofd tegen zich aan te drukken. Daarna renden ze allebei weg uit het zicht in uitgelaten vreugde om even later toch weer op hun stek terug te keren. Toen de school uitging voegden ze zich braaf bij de stroom meisjes die huiswaarts keerden. Op een dag zal Hoofddoekje veranderen. Ze zal tijdens het huwelijk van haar zus of nichtje ineens gefascineerd raken door dat facet van het leven. Dikkerdje zal dan niet meer belangrijk voor haar zijn. Dikkerdje zal verbijsterd achterblijven, op haar nagels gaan bijten en moeilijk en opstandig worden tot wanhoop van haar ouders. Maar uiteindelijk zal ze tot grootse daden komen. Zo gaat dat in het leven.

modeverschijnselen

Het eerste dat opviel toen we Damascus binnenreden was dat vrouwen actief deelnemen aan het straatleven: in groepjes, met z’n tweeën maar ook alleen. Dat in tegenstelling tot de rest van het Midden Oosten waar het straatbeeld overheerst wordt door mannen. In Syrië eigenen vrouwen zich de openbare ruimte toe of ze streng gelovig zijn en een niqab dragen of helemaal in de vrij gaan. Je ziet alle vormen van Islamitische hoofdbedekking, maar het meest komt toch wel de hoofddoek voor die in de vorm van een ijscohoorn uitloopt alsof er hoog opgetast haar onder schuil gaat. Zwart is de modekleur en wordt opgesmukt met witte fonkelende elementen van glas of metaal. Verder zit de kleding ook als het een lange kuise jas is vooral strak om het lijf en is daardoor niets verhullend. Tenminste zo lijkt het. Maar wat blijkt: de hoofddoek dankt zijn volume aan haarstukken en onder de burka kan gewaagde lingerie schuilgaan. Syrië is beroemd om pikante lingerie. Het zal de bedoeling zijn dat het in de intimiteit van de echtelijke slaapkamer onthuld wordt, maar het staat voor iedereen te zien in de etalages van de soek uitgestald. Meer weten over de geheimen van de Syrische vrouw? Lees: ‘The secret life of Syrian lingerie: intimacy and design’ van Malu Halasa en Rana Salam

In een religieuze school

De poort van de Al Firdaws Madrasa in Aleppo was nog dicht toen wij er aankwamen. Dat gaf mij de gelegenheid om de typische ingang te tekenen van deze religieuze school die reeds in 1236 gebouwd is door een voorname dame. Intussen werd de Imam uit bed getrommeld. Hij arriveerde spoedig om ons in goede sier binnen te laten. In het binnenhof met de overdekte galerij kregen we ieder een snoepje van hem. Aan Will die zomers gekleed was, gaf hij één van zijn traditionele bruine wollen jassen. De ontspannen vriendelijkheid van onze ontvangst zette de toon. Het was aangenaam toeven in de Madrasa. En dat niet alleen: we leerden er ook nog wat. In de studieruimte hing als enige muurdecoratie een grote felgekleurde poster. Het verbeelde de stamboom der Profeten zoals benoemd in de Koran, het boek van Goddelijke aanwijzingen en richtlijnen van de Mohammedanen. In één oogopslag was daarop te zien wat de Joodse, Christelijke en Mohammedaanse godsdiensten bindt: het zijn allen loten aan dezelfde stam. Omdat wij uit een cultuur komen waar het accent juist ligt op de verschillen waren wij blij verrast te leren dat wij nagenoeg de hele Bijbelse geschiedenis delen.

De majesteitelijke dadelpalm

De dadelpalm wordt al zo lang gecultiveerd dat het onbekend is waar hij oorspronkelijk vandaan kwam. In de Bijbel wordt de dadel vele malen vernoemd en tijdens Ramadan zijn dadels met yoghurt traditioneel het eerste voedsel dat na een dag van vasten gegeten wordt, terwijl in het oude Egypte van dadels wijn werd gemaakt. De Godin Astarte van de Phoeniciërs werd voorgesteld als een vrouwelijke dadelpalm en in het oude Jodendom was de palm met recht het symbool van schoonheid. Dit prachtige exemplaar staat niet voor zijn vruchten voor de Ummayade Moskee in Aleppo, maar als trotse decoratie en is misschien wel even oud als het Ottomaanse koopmanshuis dat op de achtergrond te zien is.