De Joodse gemeenschap in Damascus

Er wonen nog maar een paar Joden in Damascus, maar al in Bijbelse tijden was de stad een belangrijk centrum van Joodse cultuur. Later kwamen de Sefardische Joden er nog bij. Zij werden door de Turkse heersers in bescherming genomen toen ze de Spaanse en Portugese Inquisitie ontvluchtten. In de Bab Tumawijk van de oude stad (waar deze tekening gemaakt is) is de ‘Ilfrange’ synagoge van deze ‘buitenlanders’ nog te vinden. Relaties tussen Moslims en Joden zijn altijd goed geweest. Tot na de val van het Ottomaanse Rijk toen de regio versnipperde en in chaos verviel. Echter de meeste Joden zijn in de 19de eeuw om economische redenen uit Damascus vertrokken: de handel was ingestort en de stad verarmd. De verhouding tussen Christenen en Joden is van het begin af aan minder goed geweest. In de muur rond de oude stad is nog het raam te bewonderen van waaruit Paulus in een mand aan de gram van de Joodse gemeenschap zou zijn ontkomen. Paulus predikte immers dat Jezus de Messias was waar zij op zaten te wachten: mooi niet dus. Daarna hadden de Christenen het op de Joden voorzien. Het culmineerde in 1840 toen de Joodse gemeenschap de beschuldiging in de schoenen kreeg geschoven van ‘rituele moord’ op Christelijke zuigelingen en de daarmee samenhangende dood van een Franse missionaris (Unholy War, D. Kertzer over het kerkelijk anti-semitisme). Momenteel is men met steun van de vermaledijde Bashar Al Assad bezig met de restauratie van de Racqy of Al Raqi synagoge in het kader van: hoe klein de religieuze gemeenschap ook is ze heeft recht op een plaats in de gemeenschap.

In de Omajjadenmoskee

De Omajjadenmoskee is het hart van Damascus. Het is één van de oudste moskeeën ter wereld en is gebaseerd op het huis van Mohammed in Medina. Eerst was het echter een tempel ter ere van Jupiter, toen een kerk opgedragen aan Johannus de Doper om in de 7de eeuw een moskee te worden. Het hof is een van de mooiste en prettigste openbare ruimten die ik ken. Ondanks de enorme proporties is het intiem. Misschien komt het omdat de plavuizen glimmen als ijs en de mensen over water lijken te lopen. Misschien komt het omdat het perfect van akoestiek is vanwege de geluidabsorberende galerijen. Of misschien komt het omdat iedereen er plezier scheen te hebben. Behalve dan de Iraanse toeristen. Zij kwamen er met een missie: het bezoek aan de plek waar het hoofd van de Imam Hoessein door zijn overwinnaar aan het volk van Damascus getoond werd. Een daad die in de nog prille Islam het definitieve schisma inluidde tussen Sunni’s en Shia’s. Trouwens ook Johannus de Doper heeft hier zijn hoofd achtergelaten. Het ligt in de gebedsruimte verstopt achter wit marmer. Terwijl ik daar zat werd ik voortdurend op de foto gezet met en zonder fans zelfs door deze strenge Iraanse toerist. Het kwam vast omdat mijn Hijab zo slecht zat. Ik ben ook veel te ‘butch’ voor een hoofddoek.

Cultuurgeschiedenis

Terwijl ik in de Omajjadenmoskee tegen een pilaar zat te genieten, mijmerde ik over het heilige schrift van de Mohammedanen, de Koran en de gevolgen die het heeft gehad. De Koran is het woord van God en zijn laatste en definitieve openbaring. Vanaf 610 is het over een periode van 23 jaar aan de profeet Mohammed onthuld. Vlak na zijn dood is de tekst bestaande uit 114 gedichten of Sura’s verzameld in een boek. Deze Sura’s moeten voorgedragen worden. Het Arabische dialect waarin ze zijn opgetekend is daarom tot standaard Arabisch geworden. Naast de Sura’s zijn er de uitspraken, daden en goedkeuringen van Mohammed: de Hadith. De Hadith werden verzameld en op authenticiteit getoetst in de twee eeuwen na Mohammeds dood en dienen als belangrijkste sleutel tot de betekenis van de Sura’s. Integraal verbonden aan de Hadith is de Sunnah, de tradities rond het leven, familie, vrienden en de maatschappij die teruggaan tot aardsvader Abraham. Tenslotte is uit al deze bronnen de Sharia, de gedragscode of wetboek, ontstaan. De Sharia wordt op vele manieren uitgelegd en doordat het toegepast wordt op vraagstukken waar in de primaire bronnen geen voorbeeld van is, is het interpretabel en fluïde in tegenstelling tot de Koran zelf. De openbaring van de Koran en alles wat er bij kwam kijken, heeft in de daaropvolgende eeuwen gezorgd voor een geweldige intellectuele explosie in de gebieden die bekeerd werden tot de Islam en heeft geleid tot culturele en wetenschappelijke uitingen op een schaal die z’n weerga niet kent.

Toerisme in Syrië

Toerisme zoals wij het kennen met hoogontwikkelde attracties, bezoekerscentra, busladingen vol nieuwsgierigen en kustplaatsen vol hotels kent men in Syrië niet. Zelfs in de grootste toeristenattractie van het land Palmyra (wereldberoemd vanwege al die zuilen) is het een rustige bedoening. Op de dag dat ik deze tekening maakte, hebben een vijftal bussen een handjevol Fransen en Italianen gebracht die al snel verloren raken temidden van de uitgestrekte ruïnen. Toch is het toerisme in Syrië al heel oud. Denk aan de nieuwsgierigen in de oudheid die van alle delen van de wereld kwamen om San Simeon te zien paalzitten en die de wonderen van Saidnaya kwamen aanbidden. Denk ook aan de Shiïtische Moslims die al meer dan een millennium lang komen huilen bij het hoofd van Hoessein. Om de pelgrims niet te vergeten die op weg naar Mekka Aleppo en Damascus ‘aandeden’. De Soek van Damascus had niet voor niets een wereldwijde reputatie vanwege de rijkdom en overvloed. Vanaf de 18de eeuw kwamen de Europeanen die de ‘mystiek’ van de ‘Orient’ willen proeven en de ‘Bijbelse’ locaties met eigen ogen willen aanschouwen. Op deze tekening heb ik het huidige toerisme proberen samen te vatten: reisgenoot Willem is de wonderen van Palmyra aan het schetsen in de rust van de late namiddag, terwijl een Bedoeïen meisje de magere opbrengst van de dag zit op te tellen.

Moederdag

Veel is veranderd sinds de heerschappij van Koningin Zenobia in Syrië. Moederdag is nu een belangrijke feestdag. Het wordt gevierd op de bekende manier met uitjes naar buiten om ‘en famille’ te BBQen. Wij kwamen Umm Ashyra tegen terwijl ze met haar dochters en kleindochters door de ruïnen van Sarqi ronddoolde. De dochters hadden er schik in en filmden elkaar en de dames in ons gezelschap met hun mobieltjes, terwijl hun moeder zich meer tot mij aangetrokken voelde. Daar maakte ik natuurlijk meteen misbruik van. Wij trokken ons in de schaduw van een muur terug en lieten de jonkies darren. Later bleek dat aan de rand van het ruïnecomplex de broer en schoonzoon van Umm Ashyra vanaf de laadklep van een open vrachtwagen een feestmaal voor Moeder aan het bereiden waren. Een heel schaap werd er op een gaskomfoor gebraden. Wij dronken een kopje koffie mee en trokken toen verder zoals toeristen dat betaamt. Er was nog enige verwarring over de naam Umm Ashyra. Volgens onze chauffeur Ibrahim was Ashyra de naam van haar stam. Dan zou ze zich dus als ‘Stammoeder’ hebben voorgesteld. Mooier kan het niet.

Zenobia van Palmyra

Het leukste aan Palmyra is dat het in de 3de eeuw de geboorteplaats was van de strijdbare koningin Zenobia en dat zij daar nog voortleeft in voorstellingen, munten en inscripties. Zenobia of Zainab in het Arabisch, werd op haar 27ste koningin van het Palmyreense Rijk dat zij over het hele Midden Oosten tot en met Turkije uitbreidde. Ze was een donkere, stoere en intelligente schoonheid met fonkelende zwarte ogen, Alhoewel ze een reputatie had een kuise dame te zijn, reed, jaagde en feestte ze met de besten. Ze omringde zich met dichters en filosofen en op het slagveld mengde ze zich graag in het strijdgewoel. Helaas was haar regeerperiode maar van korte duur. De Romeinse keizer Aurelius, boos omdat zij belangrijke handelsroutes van de Romeinen had afgepakt, trok tegen haar ten strijde en vernietigde haar leger. In gouden ketenen werd zij daarop naar Rome gebracht waar ze of onthoofd werd of in vrijheid werd gesteld om een populaire gastvrouw te worden. Op de tekening is het voorportaal van de tempel van Bel te zien. De tempel is in redelijke staat omdat het vanaf de 12 eeuw als moskee werd gebruikt wat verder verval tegen ging. De locatie zelf was, zoals zo vaak bij heiligdommen, al veel langer in gebruik.

Women2Drive

Dit is weer een leuke tekening van Hesseltje. Een vrachtwagen vol boerenvrouwen in Niqab op weg naar het land of de markt. In Syrië is dat een gewoon gezicht. In de patriarchale Arabische wereld neemt Syrië een bijzondere plaats in: vrouwen hebben meer rechten en er is nauwelijks analfabetisme. Alle vrouwen mogen rijden en mogen dragen wat ze willen. Zoniet in Saoedi Arabië daar mogen vrouwen helemaal niets en rijden al helemaal niet. Toch zijn er veel vrouwen in Saoedi die een internationaal rijbewijs hebben dat ze in het buitenland o.a. in Syrië gehaald hebben. In mei heeft Manal Al Sharif een filmpje op YouTube gezet waarop ze te zien is achter het stuur van een auto terwijl ze door Riyadh rijdt. Onderweg legt ze uit waarom vrouwen achter het stuur thuishoren. Er kwam een Twitter en Facebook actie op gang om op vrijdag 17juni zoveel mogelijk vrouwen achter het stuur te krijgen. Manal is voor haar actie achter tralies verdwenen. Maar op 17 juni zijn de vrouwen in Saoedi in de auto weggereden. De eerste lentebloesem in Saoedie Arabië? Kijk op YouTube naar Women2Drive.